Odredbom sadržanom u članu 194 Porodičnog zakona kao alimentaciono pravo maloletnog deteta propisano je pravo stanovanja (habitatio).

> Porodični zakon

Dete i roditelj koji vrši roditeljsko pravo imaju pravo stanovanja na stanu čiji je vlasnik drugi roditelj deteta ako dete i roditelj koji vrši roditeljsko pravo nemaju pravo svojine na useljivom stanu.

O pravu stanovanja (habitatio) u korist deteta i roditelja koji samostalno vrši roditeljsko pravo, odluku donosi sud. Odluka se donosi u sporu radi razvoda braka u kojem sud odlučuje o poveravanju deteta jednom od roditelja na samostalno vršenje roditeljskog prava, u sporovima za zaštitu prava deteta, u sporovima za vršenje odnosno lišenje roditeljskog prava kao i u sporovima o materinstvu i očinstvu u kojima je sud po zakonu dužan da presudom odluči o vršenju roditeljskog prava.

Pravo stanovanja traje do punoletstva deteta.

Nemaju pravo stanovanja dete i roditelj ako bi prihvatanje njihovog zahteva za pravo stanovanja predstavljalo očiglednu nepravdu za drugog roditelja.

Pravo stanovanja (habitatio) je lična službenost, čiji titular ima pravo da stanuje u stanu ali ne i da njime raspolaže.

On može stanovati u stanu sam ili sa porodicom u obimu koji mu je potreban ili konstituisan, što znači u celom stanu ili delu stana. Pravo stanovanja ograničava svojinu vlasnika u delu i meri u kojoj je konstituisano.

Ovo pravo se odnosi samo na nepokretne stvari i to stambene objekte, pri čemu roditelj koji vrši roditeljsko pravo nema izvorno pravo stanovanja, već to pravo ima samo dete.

„Institut prava stanovanja (habitatio) prevashodno je ustanovljen u cilju ostvarenja najboljeg interesa deteta, koji je u osnovi svih prava deteta koja se štite Zakonom, ali i Konvencijom o pravima deteta, čije standarde, shodno odredbi člana 16 stav 2 Ustava RS sud neposredno primenjuje. Najbolji interes deteta ceni se kroz potrebe deteta za stabilnim domom i porodicom, i osećanjem sigurnosti i bezbednosti uz roditelja kojem je povereno na samostalno vršenje roditeljskog prava. U okviru sigurnosti i stabilnosti porodičnog doma stoji i imovinska sigurnost i stabilnost koju pruža realizovano pravo na stanovanje u stanu drugog roditelja, predviđeno navedenom zakonskom odredbom.“

Za ostvarenje ovog prava potrebno je da budu ispunjeni uslovi propisani odredbom člana 194. Porodičnog zakona:

• da je to u najboljem interesu deteta;
• da prihvatanje njihovog zahteva za pravo stanovanja ne predstavlja očiglednu nepravdu za drugog roditelja i
• da postoji stambeni prostor na kome je moguće konstituisanje prava stanovanja,

kao i:

• da pravo stanovanja traje određeno vreme - do punoletstva deteta;
• da roditelj nad detetom samostalno vrši roditeljsko pravo;
• da roditelj koji ne vrši samostalno roditeljsko pravo ima useljiv stan ili useljiv poseban deo stambene zgrade;
• da dete i roditelj koji samostalno vrši roditeljsko pravo nemaju pravo svojine na useljivom stanu ili delu zgrade;
• da roditelj koji sam vrši roditeljsko pravo postavi takav zahtev, kao i
• da sud usvoji zahtev za konstituisanje prava stanovanja.

Izuzetak

• Od pravila da dete i roditelj koji vrši roditeljsko pravo koji nemaju u svojini useljiv stan, imaju pravo da stanuju u stanu drugog roditelja, ima svoju primenu u situacijama kada bi ostvarenje ove lične službenosti u korist deteta i roditelja kojem je dete povereno, proisteklo iz očigledne zloupotrebe od strane lica koja to pravo zahtevaju, kao i u slučaju kada bi realizacijom tog prava tuženi bio doveden u nezavidan položaj, po bilo kom pitanju.

Nepodnošljivi odnosi bivših supružnika - ne isključuju mogućnost uspostavljanja prava stanovanja (habitatio) iz člana 194 Porodičnog zakona, kojim se štiti najbolji interes deteta da ima ekonomski mir i stabilnost u sopstvenom domu uz roditelja kojem je povereno roditeljsko pravo.

Nije moguće ustanoviti pravo stanovanja na objektu koji nije uknjižen i koji nije uknjižen na ime roditelja koji ne vrši samostalno roditeljsko pravo.

Pravo stanovanja se može ustanoviti i na idealnim delovima jedne celine.

Prodaja nepokretnosti, nakon što je utvrđeno pravo stanovanja

Ukoliko roditelj protiv koga se utvrdilo pravo stanovanja – habitatio proda nepokretnost nakon upisanog tereta, takva prodaja ne utiče na pravo stanovanja jer je ustanovljeno do 18. godine deteta.

Sa druge strane, kupac bi mogao da traži raskid ugovora zbog toga što ga je prodavac s namerom doveo u zabludu.

Prestanak prava stanovanja (habitatio)

Uslovi propisani odredbom člana 194. Porodičnog zakona moraju da postoje sve vreme trajanja prava stanovanja.

Shodno tome ukoliko bi otpao neki od uslova, roditelj protiv koga je ustanovljeno ovo pravo mogao bi da u sudskom postupku zahteva ukidanje prava stanovanja zbog nepostojanja neophodnih uslova.

Primera radi:

• ukoliko bi dete ili majka stekli nepokretnost;
• navršavanje punoletstva deteta itd.

Osim u navedenom slučaju, pravo stanovanja prestaje i kada nastanu okolnosti zbog kojih bi dalje trajanje ovog prava predstavljalo očiglednu nepravdu za drugog roditelja.

Pored toga, ovo pravo prestaje i kada sud izmeni odluku o poveravanju deteta i novom odlukom ga poveri roditelju, vlasniku stana, odnosno druge nekretnine namenjene za stanovanje.

Zastupamo:

• Podnošenje tužbe za konstituisanje prava stanovanja (habitatio);
• Podnošenje tužbe za utvrđenje prestanka prava stanovanja (habitatio).